Inflation is a sustained increase in the general price level of goods and services in an economy over time, resulting in a decrease in the purchasing power of money. Let’s break it down:
Causes of inflation:
- Demand-pull inflation: When aggregate demand exceeds the available supply of goods and services, businesses raise their prices.
- Cost-push inflation: Increases in production costs, such as higher wages or raw materials, lead to higher prices.
- Monetary policy: Excessive money supply growth, often caused by central banks printing more money, can fuel inflation.
- Supply chain disruptions: Shortages or disruptions in supply chains can drive up prices.
Effects of inflation:
- Reduced purchasing power: As prices rise, the same amount of money can buy fewer goods and services.
- Uncertainty: Inflation can make it difficult for businesses and individuals to predict future costs and revenues.
- Inequality: Inflation can benefit borrowers (who repay debts with cheaper dollars) but hurt savers and fixed-income earners.
Role of interest rates:
Interest rates, set by central banks, play a crucial role in managing inflation. When inflation rises, central banks may increase interest rates to:
- Reduce borrowing: Higher interest rates make borrowing more expensive, reducing consumption and investment.
- Increase savings: Higher interest rates encourage savings, reducing the money supply and curbing inflation.
- Appreciate currency: Higher interest rates can attract foreign investors, appreciating the currency and reducing import prices.
Government decisions:
Governments can influence inflation through:
- Fiscal policy: Government spending and taxation can affect aggregate demand and inflation.
- Monetary policy: Central banks, often independent of governments, set interest rates and regulate the money supply.
- Price controls: Governments can impose price controls, but these can have unintended consequences, such as shortages.
How inflation goes down:
- Monetary policy tightening: Central banks raise interest rates to reduce demand and curb inflation.
- Supply-side policies: Governments can implement policies to improve productivity, increase supply, and reduce costs.
- Demand management: Governments can reduce aggregate demand through fiscal policy or other measures.
උද්ධමනය (Inflation) කියන්නේ ආර්ථිකයකදී දීර්ඝ කාලයකට සෑම භාණ්ඩ හා සේවාවන්ගේ පොදු මිල මට්ටම ඉහළ යාමයි. ඒක නිසා මුදලේ මිලගණන හැරවී, මුදල් වලින් ගත හැකි අගය අඩු වෙනවා. මේක ටිකක් කෙරෙහි බැලමු:
උද්ධමනය හේතු
- ඉල්ලුමෙන් ඇතිවන උද්ධමනය (Demand-pull inflation): සමස්ත ඉල්ලුම (Aggregate demand) භාණ්ඩ සහ සේවා සැපයුමට වඩා වැඩි වෙද්දී ව්යාපාරිකයන් මිල වැඩි කරනවා.
- ඉඩම් වියදම් නිසා ඇතිවන උද්ධමනය (Cost-push inflation): කම්කරුවන්ගේ වැටුප් ඉහළ යාම හෝ අමුද්රව්ය මිල ඉහළ යාම වගේ නිෂ්පාදන වියදම් වැඩි වීමෙන් මිල ඉහළ යනවා.
- මුදල් ප්රතිපත්ති (Monetary policy): මධ්යම බැංකු වැඩිපුර මුදල් මුද්රණය කිරීම හරහා මුදල් සැපයුම වැඩි වීම නිසා උද්ධමනය සිදුවනවා.
- සැපයුම් දාම බාධා (Supply chain disruptions): භාණ්ඩ හිඟවීම හෝ සැපයුම් දාම කඩවීම් නිසා මිල වැඩි වෙනවා.
උද්ධමනය ප්රතිවිපාක
- මිල ගණන අඩු වීම (Reduced purchasing power): මිල වැඩි වෙද්දී, එකම මුදලින් අඩු භාණ්ඩ හා සේවා මිලදී ගන්න පුළුවන්.
- අවිශ්වාසය (Uncertainty): ව්යාපාර හා පුද්ගලයින්ට අනාගත වියදම් සහ ආදායම් අනුමාන කිරීම අපහසු වෙනවා.
- අසමානතාව (Inequality): ණය ගත් අයගෙට ලාභ වෙනවා (හේතුව ණය ගෙවන්නේ අඩු මිලගණන් ඇති මුදලින්), නමුත් මුදල් සුරක්ෂිත කරගන්න අය හා ස්ථිර ආදායම් ලබන අයගෙට අවාසි වෙනවා.
පොළී අනුපාතයේ භූමිකාව
මධ්යම බැංකු තීරණය කරන පොළී අනුපාතය (interest rate) මිල උද්ධමනය පාලනය කිරීමේදී වැදගත්.
මිල උද්ධමනය ඉහළ යද්දී මධ්යම බැංකු පොළී අනුපාතය ඉහළ දමනවා:
- ණය අඩු කිරීම (Reduce borrowing): වැඩි පොළී අනුපාත නිසා ණය ගන්න වියදම වැඩි වෙනවා. එය භාවිතය හා ආයෝජන අඩු කරනවා.
- ඉතුරුම් වැඩි කිරීම (Increase savings): වැඩි පොළී අනුපාතය නිසා මුදල් ඉතුරු කරන්න උනන්දුව වැඩි වෙනවා, ඒක මුදල් සැපයුම අඩු කරමින් මිල උද්ධමනය පාලනය කරනවා.
- මුදල් වටිනාකම ඉහළ දැමීම (Appreciate currency): වැඩි පොළී අනුපාතය විදෙස් ආයෝජකයන්ට ආකර්ෂණීය වෙයි. එම නිසා මුදල් ශක්තිමත් වෙලා ආනයන මිල අඩු වෙනවා.
රජයේ තීරණ
රජය මිල උද්ධමනය බලපාන්නේ මෙහෙමයි:
- රාජ්ය ආදායම්-ව්යායම් ප්රතිපත්ති (Fiscal policy): රජයේ වියදම් සහ බද්දෙන් සමස්ත ඉල්ලුම සහ මිල උද්ධමනය බලපානවා.
- මුදල් ප්රතිපත්ති (Monetary policy): මධ්යම බැංකුව (රජයෙන් බොහෝවිට ස්වාධීනව ක්රියාකරන) පොළී අනුපාත තීරණය කරනවා සහ මුදල් සැපයුම පාලනය කරනවා.
- මිල පාලනය (Price controls): රජය මිල සීමා තැබිය හැකි නමුත් ඒකේ අතුරු ප්රතිවිපාක තිබිය හැක (උදාහරණයක් වශයෙන් භාණ්ඩ හිඟය).
උද්ධමනය අඩු කරන ආකාරය
- මුදල් ප්රතිපත්ති දැඩි කිරීම (Monetary policy tightening): මධ්යම බැංකු පොළී අනුපාත ඉහළ දැමීමෙන් ඉල්ලුම අඩු කරමින් මිල උද්ධමනය පාලනය කරනවා.
- සැපයුම් පැත්තේ ප්රතිපත්ති (Supply-side policies): නිෂ්පාදන කාර්යසාධන වැඩි කිරීම, සැපයුම වැඩි කිරීම සහ වියදම් අඩු කිරීම සඳහා රජය ප්රතිපත්ති ගන්නවා.
- ඉල්ලුම පාලනය (Demand management): රාජ්ය ආදායම්-ව්යායම් ප්රතිපත්ති හෝ වෙනත් ක්රියාමාර්ග මගින් සමස්ත ඉල්ලුම අඩු කරලා මිල උද්ධමනය පාලනය කරනවා.
2025 වසරේ ශ්රී ලංකාවේ උද්ධමනය: සිංහල විස්තරයක්
මාසික (Monthly) දත්ත
- 2025 මැයි මාසේ උද්ධමන අනුපාතය 0.6% ක් ලෙස වාර්තා විය. මෙය පෙබරවාරි මස -0.8% සිට ඉහළ ගියේය. Xinhua News
- 2025 ජූනි මාසේදී උද්ධමන මාර්ගගත අනුපාතය 0.58% ලෙස වාර්තා විය, පෙර මාසයට (ජූලි) -0.19% ක් වූ අතරTheGlobalEconomy.comFXEmpire.
- 2025 ජූලි මාසයේදී කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය අනුව උද්ධමනය -0.3% ක් ලෙස වාර්තා විය, මෙය පෙර මාසය (ජූලි) -0.6% ක් සිට පහළයFXEmpire.
- 2025 අගෝස්තු මාසය තුළ වාර්තා වූ උද්ධමන අනුපාතය 1.2% ක් ලෙස පසුගිය 11 මාසවලට පසු ධනාත්මක ප්රවණතාවක් සිදුවියFacebook+1FXEmpire.
වාර්ෂික (Year-on-Year) ප්රවණතා සහ තත්වය
- 2022 සැප්තැම්බර් මාසේ උද්ධමන ඉහළගොස් 69.8% දක්වා පත්වුණද, එවිටින් ඉතා වේගයෙන් අඩුවී ඇතXinhua NewsWorld Bank.
- 2025 මැද සිට උද්ධමන වාර්තාක ප්රතිඵල ධනාත්මක ප්රදේශයක් බවට පත් වෙමින් තිබේReuters+2Reuters+2.
- ශ්රී ලංකා මධ්යම බැංකුව අනුමාන කරන ලද්දේ 2025 තුළට උද්ධමන 5% ඉලක්කය අසළ ළඟාවීමටය. 2026 දෙවන ත්රෛමාසිකයේදී එය ඉලක්කයට අධික වීමට හැකි බැවින් එය ස්ථීර කිරීම බලාපොරොත්තු වේReuters+3Reuters+3Reuters+3.
සාරාංශය
- මැයි සිට අගෝස්තු දක්වා උද්ධමන ප්රවහය – දැක්කට පසු ධනාත්මක අනුපාතයකට (1.2%) පත් විය.
- පෙර මසවලදී කවුරුන් ලෙස උද්ධමන අඩු වී (උදා: -0.3%, -0.6%), නමුත් 2025 අගෝස්තු මාසයේදී වෙනත් තත්ත්වයක් දක්නට ලැබුණි.
- ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය, 2022 හි මහා අර්ථාපදායක උද්ධමන අර්බුදයෙන් පසු, අපේක්ෂිත ප්රතිසංස්කරණ සහ IMF වැඩසටහනක් හරහා පසුගිය වසරකින් රාශිමය වශයෙන් සුවිශේෂී සුවය පෙන්වා ඇත.
- මධ්යම බැංකුව මඟින් 8% පොළී අනුපාතයක් තබා (2024 නවෝත්පාදිතය), විශේෂත්වයෙන්ම අඩු වියදමින් ආර්ථිකය මධ්යන්තර කාලීන උද්ධමන ඉලක්කයට පත්වන්න පොළී ප්රතිපත්ති සුපුරුදු කරන ලදි.
2025 ශ්රී ලංකාවේ උද්ධමන තත්ත්වය
| මාසය | උද්ධමන අනුපාතය (YoY / MoM) | විස්තර |
|---|---|---|
| 2025 පෙබරවාරි | -0.8% (මාසික) | අඩු උද්ධමන ප්රවණතාවක් දැක්වූ අවධිය. |
| 2025 මාර්තු | -0.19% (මාසික) | තවදුරටත් ඍණ උද්ධමනය. |
| 2025 මැයි | +0.6% (මාසික) | ධනාත්මක උද්ධමනයට නැවත පිවිසුම. |
| 2025 ජූනි | +0.58% (මාසික) | අඩු නමුත් ධනාත්මක උද්ධමන අනුපාතය. |
| 2025 ජූලි | -0.3% (YoY) | කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය අනුව තවමත් ඍණ අගයකි. |
| 2025 අගෝස්තු | +1.2% (YoY) | 11 මාසයකට පසු මුල්වරට ධනාත්මක උද්ධමනය. |
| 2025 වසරේ මොத்த තත්ත්වය | ~5% ඉලක්කය (අවසන් ත්රෛමාසිකයට) | මධ්යම බැංකුවේ අනුමානය අනුව, 2026 Q2දී ඉලක්කයට වඩා ඉහළ යා හැක. |