මේ සැබෑම සිදුවීමක්. හවායි දූපත්වල විද්යාඥයන් සතියකට පිරිමි මදුරුවන් ලක්ෂ 10–15 පමණ ප්රමාණයක් හෙලිකොප්ටර් මගින් වනාන්තරවලට අතහරිමින් සිටින්නෙ පක්ෂීන් ගණනාවක් වඳවී යාමෙන් බේරාගැනීම සඳහාය.
හවායි පක්ෂීන්ට ඇති මරණාංශක බරපතල තර්ජනය – ‘කුරුළු මැලේරියාව’
හවායි දූපත්වලට පමණක් සුවිශේෂී චාරිතයක් ඇති Honeycreeper වැනි වර්ණවත් දේශීය පක්ෂීන් දහස් ගණනක් අතීතයේ සිට වඳවී ගොස් ඇති අතර, බොහෝ දෙනා අදත් නැවතී නැවතී මිය යाधි.
ඒකට ප්රධාන හේතුව මදුරුන් දෙසින් ව්යාප්ත වන ‘කුරුළු මැලේරියාව’
- මිනිසුන්ට හානියක් නොවූවත්,
- පක්ෂීන්ට අතිශයින්ම මරණාංශකයි.
- එක් වරක් මදුරුවකු විසින් දෂ්ට කළත්, බොහෝ කුඩා පක්ෂීන් පැය ගණනක් ඇතුළත මිය යති.
ද්වීපයේ උෂ්ණත්වය වැඩිවීමෙන් තත්ත්වය තවත් අවදානම් ශීලී බවට
දිගින් දිගටම:
- උෂ්ණත්වය ඉහළ යන විට
- මදුරුන් ඉහළ උස අඩවි වලටත් ප්රවේශ වීම
- පක්ෂීන් හිතුවත් නොහිතුවත් තවත් කුඩා ප්රදේශයකට පටවී යාම
ඒ නිසා Honeycreeper වැනි දේශීය වර්ග සම්පූර්ණ වඳවී යන අවදානම දැනටමත් සනිටුහන්.
විද්යාඥයන්ගේ නවතම උපාය – ආරක්ෂිත ‘පිරිමි මදුරුවන්ගේ හමුදාව’
මෙම යෝජිත ක්රමය ‘Incompatible Insect Technique (IIT)’ කියන අති නවීන නිර්මාණයයි.
එහි ඇත්තේ රසායනාගාරයේ බෝ කරගත් පිරිමි මදුරුවන් භාවිතා කිරීම.
මහත් වැදගත් කරුණු දෙකයි:
- පිරිමි මදුරුවන් කිසි විටෙකත් මිනිසුන්ට හෝ සතුන්ට දෂ්ට නොකරති.
- ඔවුන් නිසා රෝගයක් ව්යාප්ත නොවේ.
ඒ නිසා ඔවුන් වනයට අතහැරන එක සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂිතයි.
මේ ක්රමය ක්රියාකරන ආකාරය
1. Wolbachia නම් බැක්ටීරියාව
රසායනාගාරයේදී පිරිමි මදුරුවන්ගෙන් Wolbachia නම් පසාරු නොවන, ස්වාභාවික බැක්ටීරියාවක් ඇති කරයි.
2. වනයේ ගැහැණු මදුරුවන් සමඟ සංසර්ගය
මෙම පිරිමි මදුරුවා
→ ජංගම ගැහැණු මදුරුවකු සමඟ සම්බන්ධ වූ විට
→ බිත්තර ඉදිවීම නතර වෙයි.
3. සැබෑයෙන්ම සිදුවෙන්නේ මදුරු වර්ධනය නතරවීම
ගැහැණු මදුරුවා:
- ජීවිතයේදී එක් වරක් පමණක් සංසර්ගයේ යෙදෙන නිසා
- ඊට පසු ඇය දමන සියලු බිත්තර නිරර්ථක වෙයි
ඉතින්:
- අලුත් මදුරු පැටවුන් බිහි නොවේ
- සමස්ත මදුරු සංඛ්යාව මදුරුවරුන්ගේ ජීවිත කාලය පුරා වේගයෙන් කල්කඩයි
එහි ප්රතිඵලය:
➡️ කුරුළු මැලේරියාව පතුරවන මදුරු ප්රමාණය දශක ගණනක් තිස්සේ පළමු වරට බරපතල ලෙස අඩුවෙයි.
මෙම වැඩසටහන කොහොමද ක්රියාත්මක වෙන්නේ?
- රසායනාගාරවලදී සති යාවත්කාලීනව ලක්ෂ ගණනක් පිරිමි මදුරුවන් බෝ කරයි.
- විශාල පරිමාණ බෙදාහැරීම සඳහා බලශ්රිත හෙලිකොප්ටර් සහ ඩ්රෝන පද්ධති යොදාගනී.
- එක් සතියකදී සීමිත වනාන්තර කලාපයකට සති 10–20 වාරයක් මදුරු අතහැරීම සිදුවිය යුතුය.
මේ සම්පූර්ණ වැඩසටහනට වසර කිහිපයක් ගත වුවත්, පර්යේෂකයින් අනුව පක්ෂීන්ගේ ගණන ප්රකාශ වශයෙන් ඉහළ යන ලකුණු දැක්වෙමින් ඇත.
අවසානයේ ලැබෙන්නේ — පියාසර කළෙයුතු පක්ෂි ජීවිත සංරක්ෂණයක්
මෙම ක්රමය:
- රසායනික බිහිසුණු මදුරු විනාශකයන්ට වඩා සෘජු හා පාරිසරිකව සුහදයි,
- සතුන්ට, මිනිසුන්ට, පසට හා ජලයට කිසිදා හානියක් නැහැ,
- සහ වර්තමාන විද්යා වැඩසටහන් අතර
“නවීන තාක්ෂණයෙන් සොබාදහම බේරාගැනීමේ” ප්රමුඛ උදාහරණයක් ලෙස සැලකේ.
Honeycreeper වැනි මනුෂ්යත්වයටම අහිමි විය යුතු වූ පැවැත්මක පක්ෂීන්
දැන් නැවත වනාන්තරයේ ගී ගයමින් පියාසර කිරීමට ඉඩ ලැබෙමින් ඇත.
මුලාශ්රය: “Millions of mosquitoes released in Hawaii to save rare birds from extinction” – The Guardian, June 21, 2024
